![\"Landbouwschap\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Cover-Landbouwschap.jpg\")
<\/a>Krajenbrink, E. J., Het Landbouwschap. \u2018Zelfgedragen verantwoordelijkheid\u2019 in de land- en tuinbouw 1945-2001<\/i> (Dissertatie Groningen 2005, [Groningen\/Den Haag]: NAHI\/LTO, 2005, 464 blz., ISBN 90 367 2102 4).<\/p>\nDecennialang was het Landbouwschap de spin in het web van agrarisch Nederland zonder wie geen landbouwbeleid mogelijk was. Toch werd dit publiekrechtelijk bedrijfsorgaan, waarin werkgevers en werknemers in de landbouw nauw samenwerkten, in juli 2001 in alle stilte opgeheven. Hoe dit heeft kunnen gebeuren en welke betekenis het Landbouwschap heeft vervuld binnen de Nederlandse landbouw in de tweede helft van de twintigste eeuw zijn twee hoofdvragen die Evert Jan Krajenbrink zich in zijn dissertatie stelt.<\/p>\n
In het eerste hoofdstuk wordt stilgestaan bij de ideologische wortels van het Landbouwschap en het ordeningsstreven: het katholieke subsidiariteitsbeginsel, de soevereiniteit in eigen kring van de anti-revolutionairen en de functionele decentralisatie van de sociaal-democratie en de liberalen. Ook de eerste ordeningsinitiatieven, zoals de rooms-katholieke Landbouwbedrijfsraad, komen aan bod. Vreemd genoeg laat Krajenbrink echter de ordeningsdiscussie die in de jaren dertig werd gevoerd over overname door het agrarische bedrijfsleven van de landbouwcrisismaatregelen en het voorontwerp Landbouwordeningswet uit 1938 buiten beschouwing. Juist in deze discussie kwam het streven naar zelfregulering en \u2018zelfdoen\u2019 voor het eerst nadrukkelijk naar voren. Ook besteedt hij geen aandacht aan tegengestelde visies op ordening die de KNBTB en het KNLC in de zomer van 1940 aan hun achterban presenteerden en die weer naar voren kwamen in het overleg tussen vertegenwoordigers van de landbouw- en landarbeidersorganisaties tijdens de bezettingsjaren en na de bevrijding over de inrichting van het Landbouwschap.<\/p>\n
Wat betreft de motieven en verwachtingen die een rol speelden bij de oprichting van het Landbouwschap en het feitelijk functioneren, toont Krajenbrink aan dat de verwachtingen ten aanzien van het uitoefenen van publiekrechtelijke bevoegdheden niet werden bewaarheid. Het schap heeft zich nauwelijks met behulp van verordeningen bemoeid met de landbouwproductie. De meeste verordeningen betroffen heffingen ten behoeve van de instandhouding van het eigen apparaat en ten behoeve van de bestrijding van ziekten. Slechts \u00e9\u00e9n keer werd een deel van de arbeidsvoorwaarden via een Landbouwschapsverordening geregeld. Het PBO-wapen werd pas na 1986 weer uit de kast gehaald om milieumaatregelen van overheidswege de wind uit de zeilen te nemen. In de praktijk lag het werkterrein van het Landbouwschap vooral op belangenbehartiging en op samenwerking tussen de dragende landbouw- en landarbeidersorganisaties.<\/p>\n
Bijzonder geslaagd is de schets van de moeilijkheden met de vrije boeren, die in 1963 culmineerden in de gedwongen ontruiming van drie boerderijen in Hollandscheveld. Krajenbrink wijt deze strijd vooral aan gebrekkige voorlichting aan de boeren en aan het feit dat de landbouworganisaties hadden nagelaten het Landbouwschap aan hun achterban te verkopen. De relatie tussen het schap en de organisaties wordt voornamelijk beschreven vanuit het perspectief van het Landbouwschap, terwijl voor een schets van de opstelling van de landbouworganisaties voldoende literatuur voorhanden is.<\/p>\n
Pas nadat de voormannen van de organisaties na 1967 hun samenwerking binnen het schap intensiveerden en voor de sector successen wisten te boeken nam het draagvlak onder agrarische bedrijfsgenoten toe. De mogelijkheden die de \u2018ijzeren driehoek\u2019 Landbouwschap \u2013 ministerie van Landbouw \u2013 Vaste Kamercommissie voor Landbouw voor de agrarische belangenbehartiging bood<\/p>\n
werden mede dankzij nauwe personele relaties \u2013 ministers van Landbouw en leden van de Kamercommissie waren vaak bestuurslid van het Landbouwschap (geweest) \u2013 optimaal benut. Dit werd anders toen in de jaren tachtig de prijzen onder druk kwamen te staan en de overheid genoodzaakt was om de sector te reguleren door middel van productiebeperkingen en milieumaatregelen. Uitvoerig staat Krajenbrink stil bij de inspanningen van het Landbouwschap om een eigen aanpak van het mestbeleid te realiseren waarvan mestbanken en de financiering van grootschalige industri\u00eble mestverwerking de kern vormden. Het Landbouwschap stond daarbij voor de moeilijke taak enerzijds ongewenste volumemaatregelen van overheidswege buiten de deur te houden en werd anderzijds geconfronteerd met afbrokkelend draagvlak binnen de sector zelf. Zonder het uiteindelijke echec van de grootschalige mestverwerking in 1995 te kennen, werd het agrarische bedrijfsleven in 1993 door de socioloog Jaap Frouws weggezet als een remmende factor in het milieubeleid. Krajenbrink benadert het echter positiever door te stellen dat het georganiseerde agrarische bedrijfsleven na 1990 oprecht heeft geprobeerd door middel van publiekrechtelijke middelen een oplossing voor het mestprobleem te vinden. Was het Landbouwschap daarin geslaagd, dan had het zijn onmisbaarheid voor de agrarische sector bewezen. Het echec van de grootschalige mestverwerking ondermijnde echter het bestaansrecht van het Landbouwschap.<\/p>\n
De echte nekslag kwam echter na de fusie van de verzuilde landbouworganisaties in LTO-Nederland in 1995. Het gemak waarmee deze nieuwe organisatie instemde met een opheffingsverzoek van de vakbonden bevestigt in feite het beeld dat het Landbouwschap zijn bestaansrecht vooral ontleende aan de verzuiling. Aangezien LTO-Nederland besloot de belangenbehartiging zelf op zich te nemen, bleven er voor het Landbouwschap dat zich nauwelijks tot een echte publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie had ontwikkeld, weinig taken over. Het slepende CAO-conflict in de tuinbouw, dat voor de vakbonden reden was om het opheffingsverzoek in te dienen, was slechts een aanleiding om het Landbouwschap op te heffen.<\/p>\n
Krajenbrink heeft een interessante studie geschreven over een instelling die veertig jaar lang een onmisbare schakel vormde binnen agrarisch Nederland en binnen de collectieve belangenbehartiging ten behoeve van boeren, tuinders en agrarische werknemers. Jammer is dat \u2013 vermoedelijk door een strakke tijdsplanning \u2013 er geen ruimte was om de plaats van het Landbouwschap binnen het breder PBO-verband (SER, bedrijfsschappen en productschappen) te belichten en de discussies binnen de dragende landbouw- en landarbeidersorganisaties over het schap uit te diepen. Ronduit storend is echter dat het Krajenbrink ontbreekt aan voldoende kennis van de Nederlandse politieke geschiedenis. Zo blijkt de KVP ook v\u00f3\u00f3r 1940 actief te zijn geweest \u2013 Schaepman zat reeds voor deze partij in de Tweede Kamer (19) \u2013 terwijl de partij pas in 1945 werd opgericht! Ook slaagt hij er niet in enkele landbouwvoormannen te koppelen aan de juiste organisaties en wordt de KNBTB op pagina 131 getypeerd als NKV-bond. Een deskundig meelezer had deze storende fouten ongetwijfeld kunnen verbeteren.<\/p>\n
Eerder verschenen in BMGN \u2013 The Low Countries Historical Review<\/i> 122, no. 1 (2007), pp. 146-148.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Krajenbrink, E. J., Het Landbouwschap. \u2018Zelfgedragen verantwoordelijkheid\u2019 in de land- en tuinbouw 1945-2001 (Dissertatie Groningen 2005, [Groningen\/Den Haag]: NAHI\/LTO, 2005, 464 blz., ISBN 90 367 2102 4). Decennialang was het Landbouwschap de spin in het web van agrarisch Nederland zonder wie geen landbouwbeleid mogelijk was. Toch werd dit publiekrechtelijk bedrijfsorgaan, waarin werkgevers en werknemers in […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[11,6,10,12],"class_list":["post-17","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-recensies","tag-belangenbehartiging","tag-landbouwgeschiedenis","tag-landbouwschap","tag-pbo"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack-related-posts":[{"id":147,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=147","url_meta":{"origin":17,"position":0},"title":"Welbegrepen eigenbelang of beginsel?","author":"mari smits","date":"24 maart 2014","format":false,"excerpt":"Katholieke boerenbonden en hun co\u00f6peraties De naam van de eerste Nederlandse landbouwcooperatie, de aankoopcooperatie 'Welbegrepen eigenbelang', opgericht in het Zeeuws-Vlaamse Aardenburg in 1817, geeft aan wat de initiatiefnemers vooral voor ogen stond. Door samen te werken trachtte men bij leveranciers een prijsvoordeel te bedingen die men als individuele klant bij\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Cahier CSB 6","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Cahier-CSB-6-211x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":126,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=126","url_meta":{"origin":17,"position":1},"title":"‘Door federatieve aaneensluiting’","author":"mari smits","date":"13 maart 2014","format":false,"excerpt":"Ontstaan en ontwikkeling van de Nederlandsche Boerenbond gedurende de eerste vijfentwintig jaren, 1896-1921 In 1996 vierde de Katholieke Nederlandse Boeren- en Tuindersbond (KNBTB) zijn honderdste verjaardag. Met het oog op het naderende eeuwfeest startte Katholiek Documentatie Centrum (KDC) in 1991 met een onderzoeksproject met als doel de geschiedenis van de\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Jaarboek KDC","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Jaarboek-KDC-200x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":131,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=131","url_meta":{"origin":17,"position":2},"title":"‘God, huisgezin en eigendom’","author":"mari smits","date":"13 maart 2014","format":false,"excerpt":"De transformatie van de Nederlandsche Boerenbond van een christelijke naar een katholieke organisatie (1896-1920) 'E\u00e9n christelijke Boerenbond van katholieken en protestanten! Wie het heeft uitgedacht, weet ik niet. Het doet ook niets ter zake. Maar het is een mislukking gebleken. Het Christendom boven geloofsverdeeldheid is ook in den Boerenbond uitgeloopen\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Trajecta-1994-209x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":953,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=953","url_meta":{"origin":17,"position":3},"title":"Grenzen aan de groei in de landbouw?","author":"mari smits","date":"26 juni 2023","format":false,"excerpt":"Het streven naar een schoner milieu[1] en de aandacht voor welzijn speelde ook in de Nederlandse landbouw. Met name op de zandgronden in Oost- en Zuid-Nederland verrezen in de jaren zestig op de gemengde bedrijven (akkerbouw en veeteelt) speciale stallen voor mestkalveren, varkens, leghennen en slachtkuikens. Rond 1970 ontstond er\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_931-4330-klein.jpg?fit=1200%2C797&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_931-4330-klein.jpg?fit=1200%2C797&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_931-4330-klein.jpg?fit=1200%2C797&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_931-4330-klein.jpg?fit=1200%2C797&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_931-4330-klein.jpg?fit=1200%2C797&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]},{"id":55,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=55","url_meta":{"origin":17,"position":4},"title":"Het Groene Front voorbij","author":"mari smits","date":"20 augustus 2013","format":false,"excerpt":"Dani\u00ebl Broersma, Het groene front voorbij. De agrarische belangenbehartiging door LTO Nederland 1995-2005 (Historia Agriculturae 43; Groningen, Wageningen: Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2010, 184 pp., ISBN 978 90 367 4644 1). In 1995 ging Land- en Tuinbouworganisatie Nederland van start als de nieuwe landelijke koepel voor de behartiging van de\u2026","rel":"","context":"In "Recensies"","block_context":{"text":"Recensies","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=3"},"img":{"alt_text":"Groene Front","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Groene-Front-203x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":235,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=235","url_meta":{"origin":17,"position":5},"title":"Boeren tussen markt en maatschappij","author":"mari smits","date":"21 november 2014","format":false,"excerpt":"Erwin H. Karel, Boeren tussen markt en maatschappij. Essays over de effecten van de modernisering van het boerenbestaan in Nederland (1945-2012) (Historia Agriculturae 44; Wageningen: Nederlands Agronomisch Historisch Instituut, 2013, 216 pp., ISBN 978 90 367 6165 9). Na 1945 is de Nederlandse landbouw en daarmee ook het Nederlandse platteland\u2026","rel":"","context":"In "Recensies"","block_context":{"text":"Recensies","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=3"},"img":{"alt_text":"Boeren tussen markt en maatschappij","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/11\/Boeren-tussen-markt-en-maatschappij.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17\/revisions\/19"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}