{"id":344,"date":"2016-01-27T16:05:24","date_gmt":"2016-01-27T15:05:24","guid":{"rendered":"http:\/\/marismits.nl\/?p=344"},"modified":"2016-02-04T16:05:40","modified_gmt":"2016-02-04T15:05:40","slug":"van-zuiderzee-tot-flevoland-4-het-oordeel-der-natie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marismits.nl\/?p=344","title":{"rendered":"Van Zuiderzee tot Flevoland (4): het oordeel der natie"},"content":{"rendered":"

Nadat de Zuiderzeevereeniging had aangetoond dat de afsluiting en gedeeltelijke droogmaking van de Zuiderzee technisch haalbaar was en een door minister Lely ingestelde staatscommissie deze conclusie had bevestigd, leek het moment aangebroken om te beginnen met de uitvoering. Zover kwam het niet. In 1894 bleek de nieuwe minister van Waterstaat Philip van der Sleyden niet overtuigd te zijn van de noodzaak. Eerst moest maar eens worden aangetoond of het landsbelang ermee gediend was. Ook vroeg hij zich af of de Zuiderzeeplannen werden gedragen door het Nederlandse volk. De Zuiderzeevereeniging ging daarop op zoek naar het \u2018oordeel der natie\u2019. Bij de propaganda v\u00f3\u00f3r het plan-Lely kreeg de vereniging gezelschap van een concurrent: de Nationale Zuiderzeebond.<\/em><\/p>\n

\"Anton
Anton Beekman<\/figcaption><\/figure>\n

De Zuiderzeevereeniging besefte dat haar taak nog lang niet volbracht was. Volgens Abraham Wertheim, die de in 1893 overleden oprichter Age Buma was opgevolgd als voorzitter, had de vereniging nu een nieuwe taak, namelijk het voeren van propaganda en het bestrijden van de waan dat de vereniging beter kon worden opgeheven. In haar activiteiten kwam de nadruk dan ook meer te liggen bij het be\u00efnvloeden van de publieke opinie. Het dagelijks bestuur besloot sprekers uit te nodigen om in verschillende delen van het land voordrachten te houden, \u201copdat duistere punten opgehelderd en eventuele bezwaren getoetst en zoo mogelijk wederlegd kunnen worden.\u201d In vier jaar tijd werden door of met medewerking van de Zuiderzeevereeniging 140 voordrachten in 115 gemeenten gehouden. Het merendeel van deze voordrachten werden verzorgd door de geograaf Anton Beekman, het liberale Tweede Kamerlid Harm Smeenge en W.J.G. van der Veur, kapitein der artillerie.<\/p>\n

De Nationale Zuiderzeebond<\/strong>
\nEind 1894 kwam op initiatief van de aannemer van waterstaatswerken Pieter Adriaan Bos uit Gorinchem een comit\u00e9 tot stand dat ten gunste van het plan-Lely propaganda wilde voeren. Tot de initiatiefnemers behoorden diverse industri\u00eblen die in de uitvoering van het plan een middel zagen om de economie te stimuleren. Op 1 juni 1895 kwam hieruit voort de Vereeniging ter Bevordering van de Volkswelvaart door drooglegging der Zuiderzee, gewoonlijk aangeduid als de Nationale Zuiderzeebond. Het doel van de bond was het bevorderen van de uitvoering van de Zuiderzeeplannen door het houden van besprekingen en het uitgeven van populaire geschriften. Bij de oprichting telde de bond reeds 205 leden, waarvan er 89 afkomstig waren uit de omgeving van Rotterdam. Reeds een maand na de oprichting van de landelijke bond werd op het eiland Wieringen na een lezing van Van der Veur de eerste afdeling opgericht. Later volgden afdelingen in Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, maar ook in ver van de Zuiderzee gelegen plaatsen als Nijmegen, Deventer, Groenlo en Vlissingen. Meestal werd een afdeling opgericht na een lezing van propagandisten als Beekman en Van der Veur.<\/p>\n

\"Overveluwsch
Overveluwsch Weekblad, 11 december 1897<\/figcaption><\/figure>\n

De Nationale Zuiderzeebond publiceerde tussen 1896 en 1898 enkele brochures met pleidooien voor de uitvoering van het plan-Lely. Met de eerste, Een kort woord aan het Nederlandsche volk<\/em>, trachtte de bond het volk te bewegen tot een publieke demonstratie ten gunste van uitvoering van het plan. Net als de Zuiderzeevereeniging wees de bond op de financi\u00eble voordelen die dit voor Nederland zou meebrengen. Volgens de voorzitter van de afdeling Den<\/p>\n

\"Herman
Herman Schaepman<\/figcaption><\/figure>\n

Haag, oud-minister Willem Frederik Rochussen ging de uitvoering in het ongunstigste geval 315 miljoen gulden kosten, maar dan nog zou Nederland het nieuwe grondgebied ver onder de werkelijke waarde verkrijgen.<\/p>\n

Een groot pleitbezorger voor het plan-Lely was ook de katholieke voorman Herman Schaepman. Op 31 maart 1897 hield hij in Amsterdam voor 800 \u00e0 1000 toehoorders een gloedvol betoog. Hij noemde de drooglegging nuttig en noodzakelijk omdat een volk van tijd tot tijd een groot werk ter hand moest nemen, ongeacht de kosten: \u201cEen groote arbeid verheft een volk, geeft het een krachtig bewustzijn, maakt dat het groote vraagstukken op zedelijk gebied zal durven oplossen, zich zal durven bezielen met groote geestdrift voor een nationale zaak.\u201d Het Nederlandse volk, \u201cdat op het water zijn groote admiralen, op het land zijn groote ingenieurs had,\u201d zou nog eens \u201ctoonen door groote daden dat het zijn vaderen waard is,\u201d aldus Schaepman.<\/p>\n

\"Nierop\"
Frederik Salomon van Nierop<\/figcaption><\/figure>\n

Financi\u00eble bezwaren<\/strong>
\nDe belangrijkste bezwaren die in de aanloop naar de totstandkoming van de Zuiderzeewet vam 1918 werden aangevoerd waren van financieel-economische aard. De hoge uitvoeringskosten waren voor de bankiers Frederik Salomon van Nierop en Marten Mees de reden om in de staatscommissie van 1892 niet in te stemmen met de conclusies. In De Economist van februari 1897 zette Van Nierop uiteen dat, alhoewel hij de aanwinst van een twaalfde provincie, \u201cdie in vruchtbaarheid van den bodem voor geen der oude gewesten zou onderdoen,\u201d in hoge mate aantrekkelijk achtte, bezwaren van financi\u00eble aard de realisering in de weg stonden. Het grootste probleem was dat de uitgaven zeker waren, terwijl er over de mogelijke opbrengsten nog niets met stelligheid te zeggen viel. De uitgaven voor de droogmaking zouden onmogelijk uit de gewone middelen kunnen worden gefinancierd. Daarom diende de overheid bij de becijfering van de kosten rekening te houden met rentelasten. Deze lasten zouden de regering en volksvertegenwoordiging \u201cin elk geval lang doen aarzelen de onderneming te aanvaarden,\u201d aldus Van Nierop. Anderhalf jaar later wees ook Mees op de zekere kosten en de onzekere uitgaven. Hoewel hij grote waardering had voor de technische verdiensten van de Zuiderzeeplannen en de ijver waarmee de voorstanders deze plannen propageerden, kon deze propaganda zijn financi\u00eble bezwaren niet wegnemen.<\/p>\n

De Zuiderzeevereeniging en de Nationale Zuiderzeebond gingen na de publicatie van Van Nierop in de tegenaanval. In september 1897 organiseerde de Zuiderzeebond een enqu\u00eate in de provincies rond de Zuiderzee om na te gaan welke financi\u00eble voordelen de afsluiting van de Zuiderzee zou opleveren. Aan de hand van de binnengekomen antwoorden berekende de bond dat dit jaarlijks een besparing van ruim \u00e9\u00e9n miljoen gulden zou opleveren. Bij een rente van vier procent per jaar zouden de aanlegkosten van de afsluitdijk uiteindelijk 25 miljoen gulden lager uit kunnen komen. Deze besparingen zouden het resultaat zijn van een vermindering van de onderhoudskosten aan de havens en zeeweringen, meer veiligheid door het niet meer voorkomen van stormvloeden, verbeterde uitwatering en het genot van een zoetwaterboezem met mogelijkheid voor waterverversing ten behoeve van landbouw en veeteelt.<\/p>\n

\"Herman
Herman Christiaan van Houven van Oordt<\/figcaption><\/figure>\n

Al vanaf 1894 was de Zuiderzeevereeniging bezig met de voorbereiding van een \u201ceenvoudig en bevattelijk geschrift\u201d waarin het plan-Lely van financieel-economische zijde zou worden belicht. De voorbereiding van deze publicatie lag in handen van secretaris Hendrik Christiaan van Houven van Oordt en Gerard Vissering, net als Van Nierop werkzaam als directeur van de Amsterdamsche Bank. Samen publiceerden zij in maart 1898 De economische beteekenis van de afsluiting en drooglegging der Zuiderzee<\/em>, dat vooral bedoeld was om de tegenstanders uit de financi\u00eble wereld van repliek te dienen. Het boek werd ruim verspreid onder gemeentebesturen, krantenredacties en leden van de Staten-Generaal en de Raad van State. Was de Zuiderzeevereeniging doorgaans gewend kritiek van tegenstanders te negeren of met geringschatting te bejegenen, in De economische beteekenis<\/em> werd Van Nierop gekwalificeerd als de enige die de Zuiderzeeplannen aan een grondige beoordeling had onderworpen. Impliciet gaf de Zuiderzeevereeniging daarmee toe dat Van Nierops denkbeelden een belangrijke rol zouden spelen bij de besluitvorming over het plan-Lely en dat het financi\u00eble bezwaar de belangrijkste hindernis was die de uitvoering in de weg stond.<\/p>\n

Het eerste wetsontwerp<\/strong>
\nIn augustus 1897 trad het kabinet-Pierson aan. In dit kabinet, dat de geschiedenis zou ingaan als initiator van wetgeving op het gebied van volkshuisvesting en sociale zorg, werd Lely opnieuw minister van Waterstaat. De voorstanders van de afsluiting en droogmaking van de Zuiderzee hoopten dat hij er nu in zou slagen zijn plan vast te leggen in wetgeving. Een jaar na zijn aantreden legde hij een eerste ontwerp voor aan zijn collega-ministers. Een bespreking in de ministerraad bleef echter uit. Minister van Financi\u00ebn Nicolaas Pierson had problemen met de financiering. Hij achtte een project dat 190 miljoen gulden zou kosten een te grote schok voor de Nederlandse natie. Minder problemen had hij met een project van bescheidener omvang, zoals de bouw van enkel de afsluitdijk, zo stelde hij tegenover een delegatie van de Zuiderzeevereeniging.<\/p>\n

\"Het
Het wetsontwerp van 1901<\/figcaption><\/figure>\n

Lely kreeg daarop de opdracht een plan van een bescheidener omvang in overweging te nemen. Hij besloot zich daarop te richten op het maximaal haalbare. Uiteindelijk wist hij Pierson mee te krijgen voor een wetsontwerp dat de aanleg van een afsluitdijk en de twee kleinste polders, te weten de Wieringermeer en een zuidwestelijke polder. Het wetsontwerp werd ingediend op 7 mei 1901, kort voor de Tweede Kamerverkiezingen van juni 1901. Na de liberale verkiezingsnederlaag trad enkele maanden later een confessioneel kabinet aan onder leiding van Abrham Kuyper. Zijn minister van Waterstaat, Johannes Christiaan de Marez Oyens was niet overtuigd van de technische uitvoerbaarheid van het plan-Lely. Hij trok het wetsontwerp in en legde het plan voor advies voor aan twee kritische waterstaatsinspecteurs. Tijdens een onderhoud dat het bestuur van de Zuiderzeevereeniging in februari 1902 met hem had, stelde De Marez Oyens dat hij het plan-Lely weliswaar aantrekkelijk vond, maar dat de eventueel aan de Zuiderzeevissers uit te keren schadeloosstelling nog onvoldoende was onderzocht. De voormannen van de Zuiderzeevereeniging trokken hieruit de conclusie dat er van deze minister niets te verwachten viel. Tijdens een debat in de Eerste Kamer liet De Marez Oyens zich bovendien geringschattend uit over de voorstanders. Volgens hem slaagden zij er niet in om nieuwe aanhangers voor zich te winnen.<\/p>\n

Uit het contact met De Marez Oyens werd duidelijk dat voor het realiseren van het plan-Lely er ook rekening moest worden gehouden met de positie van de vissers, die voor hun broodwinning afhankelijk waren van de Zuiderzee. Hierover meer in de volgende aflevering.<\/p>\n

Gepubliceerd op 29 januari 2016 op Historiek<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nadat de Zuiderzeevereeniging had aangetoond dat de afsluiting en gedeeltelijke droogmaking van de Zuiderzee technisch haalbaar was en een door minister Lely ingestelde staatscommissie deze conclusie had bevestigd, leek het moment aangebroken om te beginnen met de uitvoering. Zover kwam het niet. In 1894 bleek de nieuwe minister van Waterstaat Philip van der Sleyden niet […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[75],"tags":[84,112,113,116,117,118,115,119,78,76,114,103],"class_list":["post-344","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artikelenreeks","tag-afsluitdijk","tag-anton-beekman","tag-cornelis-lely","tag-frederik-salomon-van-nierop","tag-gerard-vissering","tag-herman-cristiaan-van-houven-van-oordt","tag-herman-schaepman","tag-johannes-christiaan-de-marez-oyens","tag-plan-lely","tag-zuiderzee","tag-zuiderzeebond","tag-zuiderzeevereeniging"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack-related-posts":[{"id":334,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=334","url_meta":{"origin":344,"position":0},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (3): het onderzoek van de Zuiderzeevereeniging","author":"mari smits","date":"14 december 2015","format":false,"excerpt":"Op 4 januari 1886 werd in Amsterdam de Zuiderzeevereeniging opgericht met als doel de wenselijkheid en uitvoerbaarheid van de afsluiting en drooglegging van de Zuiderzee te onderzoeken. Om de scepsis rond het vraagstuk weg te nemen was de nieuwe vereniging er alles aan gelegen om zo snel mogelijk te beginnen\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Jacob van der Toorn","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/12\/Van-der-Toorn.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":395,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=395","url_meta":{"origin":344,"position":1},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (6): de Zuiderzeewet","author":"mari smits","date":"8 maart 2016","format":false,"excerpt":"Op 14 juni 1918, na 70 jaar plannen maken en ijveren voor de afsluiting en gedeeltelijke droogmaking van de Zuiderzee, was het dan eindelijk zover. De Zuiderzeewet, die de uitvoering van het plan-Lely behelsde, verscheen in het Staatsblad en daarmee kon een begin worden gemaakt met de uitvoering van het\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Jacob Kraus","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Kraus-224x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":383,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=383","url_meta":{"origin":344,"position":2},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (5): de Zuiderzeevissers","author":"mari smits","date":"22 februari 2016","format":false,"excerpt":"Op vrijdag 3 augustus 1900 vond nabij Pampus een bijzonder schouwspel plaats. Op initiatief van de burgemeesters van Edam en Wieringen, Hendrik Jan Calkoen en Louis Charles Kolff vond daar onder aanwezigheid van de jonge koningin Wilhelmina en koningin-moeder Emma een vlootrevue van vissersschepen plaats. Van heinde en verre waren\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Vloorschouw 1900","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Vloorschouw-1900.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Vloorschouw-1900.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Vloorschouw-1900.jpg?resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/Vloorschouw-1900.jpg?resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":321,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=321","url_meta":{"origin":344,"position":3},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (2): \u201cA national cry\u201d","author":"mari smits","date":"20 november 2015","format":false,"excerpt":"In het eerste deel van deze reeks over de geschiedenis van de Zuiderzeewerken stonden we stil bij plannen tot afsluiting en droogmaking van de Zuiderzee die werden gepubliceerd voorafgaand aan de publicatie van het plan-Lely in 1891. In dit tweede deel staan we stil bij de motieven achter deze voorstellen:\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Na 1886 zou het nog 100 jaar duren voordat Flevoland een provincie werd","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzeevereeniging.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzeevereeniging.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzeevereeniging.jpg?resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzeevereeniging.jpg?resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":301,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=301","url_meta":{"origin":344,"position":4},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (1): Van hersenschim tot serieus plan","author":"mari smits","date":"11 november 2015","format":false,"excerpt":"In 2018 is het honderd jaar geleden dat de Zuiderzeewet tot stand kwam. Deze wet schiep het kader voor de afsluiting en gedeeltelijke drooglegging van de oude Zuiderzee. Waar ooit in het midden van Nederland zout water vloeide en werd gevist op haring en ansjovis, zijn steden verrezen en groeien\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"De Zuiderzee van Hermanus Koekkoek","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzee-Hermanus-Koekoek-ZZM-Klein.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzee-Hermanus-Koekoek-ZZM-Klein.jpg?resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzee-Hermanus-Koekoek-ZZM-Klein.jpg?resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/Zuiderzee-Hermanus-Koekoek-ZZM-Klein.jpg?resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":408,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=408","url_meta":{"origin":344,"position":5},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (slot): Eibert den Herder","author":"mari smits","date":"28 april 2016","format":false,"excerpt":"De Don Quichot van de Zuiderzeewerken Ook na de totstandkoming van de Zuiderzeewet in 1918 stonden er weinig echte tegenstanders van de afsluiting en gedeeltelijke drooglegging van de Zuiderzee op. De invloedrijkste tegenstanders kwamen ook nu uit de financi\u00eble wereld, waaronder Anton van Gijn, die als minister van Financi\u00ebn in\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Haven van Harderwijk in 1925","src":"http:\/\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/Harderwijk-1925.jpe","width":350,"height":200,"srcset":"http:\/\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/Harderwijk-1925.jpe 1x, http:\/\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/04\/Harderwijk-1925.jpe 1.5x"},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=344"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":379,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions\/379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}