{"id":961,"date":"2023-07-25T20:30:07","date_gmt":"2023-07-25T19:30:07","guid":{"rendered":"https:\/\/marismits.nl\/?p=961"},"modified":"2024-11-11T17:11:40","modified_gmt":"2024-11-11T16:11:40","slug":"geen-volledige-openheid-in-de-lockheed-affaire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marismits.nl\/?p=961","title":{"rendered":"Geen volledige openheid in de Lockheed-affaire"},"content":{"rendered":"

\"\"
Minister-President Den Uyl legt in de Tweede Kamer een verklaring af inzake het rapport-Donner, 26 augustus 1976. Foto Rob Croes \/ Anefo [CC0], via Wikimedia Commons.<\/figcaption><\/figure>Tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse senaat op 6 februari 1976 verklaarde Lockheed-directeur Carl Kotchian dat een hoge Nederlandse functionaris steekpenningen had ontvangen. Na afloop vroegen journalisten of het prins Bernhard betrof. \u2018I won\u2019t deny it\u2019, antwoordde Kotchian.[1]<\/a> Daarop kondigde minister-president Den Uyl een onderzoek aan. De Commissie van Drie[2]<\/a> moest de juistheid van de verklaringen in de Amerikaanse senaatscommissie onderzoeken en nagaan of bij beslissingen over vliegtuigorders sprake was geweest van be\u00efnvloeding door laakbare activiteiten van vliegtuigfabrikanten.[3]<\/a><\/p>\n

Openbaarheid
\n<\/strong>Deze commissie concludeerde dat de prins zich \u2018veel te lichtvaardig had begeven in transacties die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten.\u2019 Ook had hij zich toegankelijk getoond voor \u2018onoorbare verlangens en aanbiedingen\u2019 en had hij zich laten verleiden tot het nemen van initiatieven \u2018die volstrekt onaanvaardbaar waren en die hemzelf en het Nederlandse aanschaffingsbeleid bij Lockheed (\u2026) in een bedenkelijk daglicht moesten stellen.\u2019[4]<\/a> Daarop stelde de regering dat de prins zich diende terug te trekken uit alle functies die tot verwarring van functies hadden geleid of zouden kunnen leiden.[5]<\/a> Van het instellen van een strafrechtelijk onderzoek werd afgezien.[6]<\/a><\/p>\n

In het Kamerdebat op 30 augustus 1976 werd het kabinet van alle kanten lof toegezwaaid. Er was veel waardering voor de aanpak van de onderzoekscommissie en de wijze waarop de regering het had aangedurfd om alle stukken \u2018volledig openbaar\u2019 te maken \u00e9n voor het feit dat een constitutionele crisis was voorkomen.[7]<\/a> Echter, niet alle stukken werden openbaar gemaakt. De Commissie was ook gestuit op een andere omkopingszaak. In een niet gepubliceerd document van de Commissie[8]<\/a> stond dat vliegtuigfabrikant Northrop van 1968 tot 1973 750.000 miljoen dollar had overgemaakt voor activiteiten in Nederland. Het crisisteam[9]<\/a> van het kabinet-Den Uyl besloot het stuk niet te openbaren.[10]<\/a><\/p>\n

Topje van de IJsberg?<\/strong>
\nKort na het Kamerdebat publiceerde Het Vrije Volk<\/em> over lobbyactiviteiten van de prins bij de West-Duitse regering ten gunste van Northrop en suggereerde dat Lockheed slechts het topje van de ijsberg was.[11]<\/a> Op 3 september 1976 verklaarde Den Uyl niet van plan te zijn een nader onderzoek in te stellen. Bovendien zei de premier niet te geloven dat de Commissie op de hoogte was van beweringen over activiteiten van de prins voor Northrop.[12]<\/a><\/p>\n

Op 1 februari 1977 meldde Het Vrije Volk<\/em> dat Den Uyl beschikte over een geheim rapport over Northrop.[13]<\/a> Op Kamervragen van Fred van der Spek (PSP) ontkende Den Uyl het bestaan ervan niet, maar stelde dat dit het buiten de opdracht van de Commissie viel. Den Uyl herhaalde dat indien nodig hij niet zou aarzelen de feiten grondig te laten onderzoeken.[14]<\/a> Wat Den Uyl niet vermeldde was dat het geheime document ook handelde over betalingen waarbij mogelijk prins Bernhard betrokken was.[15]<\/a> Vanwege het explosieve karakter en de mogelijke constitutionele gevolgen nam Den Uyl het onvolledig informeren van de Tweede Kamer voor lief.<\/p>\n

Dit artikel is ontleend aan het boek Carla van Baalen, Anne Bos (red.),\u00a0Grote idealen, smalle marges. Een parlementaire geschiedenis van de lange jaren zeventig (1971\u20111982)<\/em>\u00a0(Amsterdam: Boom 2022), waaraan ik heb meegeschreven.<\/span><\/p>\n

[1]<\/a> Johan van Merri\u00ebnboer, Peter Bootsma en Peter van Griensven, Van Agt. Biografie. Tour de force <\/em>(Amsterdam 2008) p. 167.<\/p>\n

[2]<\/a> Deze commissie bestond uit A. M. Donner, rechter in het Hof van Justitie van de EG, M. W. Holtrop, oud-president van de Nederlandsche Bank en H. Peschar, voorzitter van de Algemene Rekenkamer.<\/p>\n

[3]<\/a> Kamerstukken II 1975\/76, 13787, nr. 1, 10 februari 1976.<\/p>\n

[4]<\/a> Kamerstukken II 1975\/76, 13787, nr. 4, 12 augustus 1976, p. 37.<\/p>\n

[5]<\/a> Kamerstukken II 1975\/76, 13787, nr. 3, 26 augustus 1976, p. 2-3.<\/p>\n

[6]<\/a> Zie hierover: Van Merri\u00ebnboer e.a., Van Agt<\/em>, p. 171-179.<\/p>\n

[7]<\/a> Handelingen II 1975\/76, 30 augustus 1976, p. 5136 (Van Thijn, PvdA) en 5151 (Van der Lek, PSP).<\/p>\n

[8]<\/a> Over het stuk getiteld \u2018De Meuser-Weisbrodconnectie in de Northropzaak\u2019 verscheen op 2 april 2005 in Vrij Nederland<\/em> het artikel \u2018De Northropzaak\u2019 van de hand van Hugo Arlman en Gerard Mulder. Zij stelden het stuk daarna ook beschikbaar aan Annet Bleich. Zie: Annet Bleich, Joop den Uyl 1919-1987: dromer en doordouwer<\/em> (Amsterdam 2008), p. 512, noot 56. In februari 2008 plaatste Vrij Nederland<\/em> het op de website: <https:\/\/www.vn.nl\/geheime-bijlage-lockheed-rapport\/<\/a>> geraadpleegd 11 maart 2021. In 2010 werd het document openbaar. NA, Archief Kabinet van de Ministerpresident 1942-1979, 12480.<\/p>\n

[9]<\/a> Dit bestond uit Den Uyl, Van Agt (Justitie), De Gaay Fortman (Binnenlandse Zaken), Van der Stoel (Binnenlandse Zaken) en Duisenberg (Financi\u00ebn).<\/p>\n

[10]<\/a> Bleich, Joop den Uyl, <\/em>p. 342-344; Van Merri\u00ebnboer e.a., Van Agt<\/em>, p. 180-181.<\/p>\n

[11]<\/a> \u2018Prins polste Schmidt over Northrop-Cobra\u2019s\u2019 en \u2018Waarom de zaak-Bernhard nog niet afgesloten is\u2019, Het Vrije Volk<\/em>, 2 september 1976.<\/p>\n

[12]<\/a> \u2018Den Uyl: geen onderzoek band prins-Northrop\u2019, Leeuwarder Courant<\/em>, 4 september 1976.<\/p>\n

[13]<\/a> \u2018Geheim rapport \u2018prins en Northrop\u2019 nog in la\u2019 en \u2018Nieuw materiaal over Northrop bij Den Uyl\u2019, Het Vrije Volk, <\/em>1 februari 1977<\/p>\n

[14]<\/a> Handelingen 1976\/77, Aanhangsel nr. 733, 16 februari (vragen) en 2 maart 1977 (antwoord), p. 1471.<\/p>\n

[15]<\/a> \u2018De Meuser-Weisbrodconnectie in de Northropzaak\u2019, p. 12.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tijdens een hoorzitting in de Amerikaanse senaat op 6 februari 1976 verklaarde Lockheed-directeur Carl Kotchian dat een hoge Nederlandse functionaris steekpenningen had ontvangen. Na afloop vroegen journalisten of het prins Bernhard betrof. \u2018I won\u2019t deny it\u2019, antwoordde Kotchian.[1] Daarop kondigde minister-president Den Uyl een onderzoek aan. De Commissie van Drie[2] moest de juistheid van de […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":962,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[226,224,227,187,225],"class_list":["post-961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artikelen","tag-den-uyl","tag-lockheed","tag-northrop","tag-parlementaire-geschiedenis","tag-prins-bernhard"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/1024px-Tweede_Kamer__Den_Uyl_legt_verklaring_af_inzake_rapport_Donner_Den_Uyl_met_Min_Bestanddeelnr_928-7486.jpg?fit=1024%2C680&ssl=1","jetpack-related-posts":[{"id":49,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=49","url_meta":{"origin":961,"position":0},"title":"Twee oorlogspremiers","author":"mari smits","date":"20 augustus 2013","format":false,"excerpt":"Johan den Hertog, Cort van der Linden (1846-1935). Minister-president in oorlogstijd. Een politieke biografie (Amsterdam: Boom, 2007, 901 blz., \u20ac 49,50, ISBN 978 90 8506 499 2) Henk van Osch, Jonkheer D.J. de Geer. De teloorgang van een minister-president (Amsterdam: Boom, 2007, 549 blz., \u20ac 35,-, ISBN 978 90 8506\u2026","rel":"","context":"In "Recensies"","block_context":{"text":"Recensies","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=3"},"img":{"alt_text":"Cort van der Linden","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/Cort-van-der-Linden-191x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":722,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=722","url_meta":{"origin":961,"position":1},"title":"Suriname","author":"mari smits","date":"18 november 2020","format":false,"excerpt":"Jan Pronk, Suriname. Van wingewest tot natiestaat (LM Publishers; Volendam 2020), ISBN 9789460225161, 560 p., prijs: \u20ac 29,50. Verantwoording afleggen Dat oud-politici boeken schrijven waarin zij terugblikken op hun politieke loopbaan komt inmiddels vaker voor. Maar de gedetailleerdheid waarmee Pronk uit de doeken doet wat zijn persoonlijke betrokkenheid was bij\u2026","rel":"","context":"In "Recensies"","block_context":{"text":"Recensies","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=3"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/Pronk-Suriname-195x300.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":58,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=58","url_meta":{"origin":961,"position":2},"title":"Brug tussen Noord en Zuid","author":"mari smits","date":"26 augustus 2013","format":false,"excerpt":"Nederland als gidsland in de internationale ontwikkelingssamenwerking, 1950-1985 Inleiding Sinds Bas de Gaay Fortman in 1973 de term Nederland gidsland introduceerde[1], heeft het begrip een brede verspreiding gekend. Bovendien is de reikwijdte van het begrip sterk uitgedijd in tijd, ruimte en betekenis. Terwijl De Gaay Fortman het gidslandidee koppelde aan\u2026","rel":"","context":"In "Lezingen"","block_context":{"text":"Lezingen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=34"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":834,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=834","url_meta":{"origin":961,"position":3},"title":"Michel van Hulten en de progressieve volkspartij","author":"mari smits","date":"8 november 2022","format":false,"excerpt":"Michel van Hulten, geboren in Batavia in 1930, was een radicaal van het eerste uur. In 1966 werd hij actief binnen de Amsterdamse KVP, waar hij zich ontpopte als een criticus van de partijleiding. Hij wilde partijvernieuwing realiseren waarbij de \u2018poten onder de stoelen der vastgeroeste politici\u2019 moesten worden weggezaagd.[1]\u2026","rel":"","context":"In "biografie\u00ebn"","block_context":{"text":"biografie\u00ebn","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=151"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Michel_van_Hulten_PPR_Bestanddeelnr_926-0050-klein-scaled.jpg?fit=798%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Michel_van_Hulten_PPR_Bestanddeelnr_926-0050-klein-scaled.jpg?fit=798%2C1200&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Michel_van_Hulten_PPR_Bestanddeelnr_926-0050-klein-scaled.jpg?fit=798%2C1200&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Michel_van_Hulten_PPR_Bestanddeelnr_926-0050-klein-scaled.jpg?fit=798%2C1200&ssl=1&resize=700%2C400 2x"},"classes":[]},{"id":159,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=159","url_meta":{"origin":961,"position":4},"title":"\u2018Te veel brandweerman en te weinig architect\u2019","author":"mari smits","date":"26 maart 2014","format":false,"excerpt":"Pierre Lardinois, lid van de Europese Commissie (1973-1977) Op 1 januari 1973 begon Pierre Lardinois, daarvoor minister van Landbouw en Visserij in de kabinetten-De Jong en -Biesheuvel, aan de welhaast onmogelijke taak om Sicco Mansholt als eurocommissaris op te volgen. Zijn taak was het om de neveneffecten van het succes\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Eurocommissarissen","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Eurocommissarissen-200x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":968,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=968","url_meta":{"origin":961,"position":5},"title":"\u2018Centen mogen niet altijd boven mensen gaan\u2019","author":"mari smits","date":"7 augustus 2023","format":false,"excerpt":"Volgens Tweede Kamerlid Laurens-Jan Brinkhorst (D\u201966) prevaleerden economische belangen vaak boven het gewenste actieve Nederlandse mensenrechtenbeleid. [1] Hij bekritiseerde hiermee het beleid zoals verwoord in de regeringsnota De rechten van de mens in het buitenlands beleid uit 1979.[2]Deze nota markeerde het einde van een decennium waarin de bevordering van de\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1200%2C796&ssl=1&resize=350%2C200","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1200%2C796&ssl=1&resize=350%2C200 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1200%2C796&ssl=1&resize=525%2C300 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1200%2C796&ssl=1&resize=700%2C400 2x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1200%2C796&ssl=1&resize=1050%2C600 3x"},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=961"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/961\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":965,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/961\/revisions\/965"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/962"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}