{"id":968,"date":"2023-08-07T16:18:17","date_gmt":"2023-08-07T15:18:17","guid":{"rendered":"https:\/\/marismits.nl\/?p=968"},"modified":"2024-11-11T17:07:02","modified_gmt":"2024-11-11T16:07:02","slug":"centen-mogen-niet-altijd-boven-mensen-gaan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marismits.nl\/?p=968","title":{"rendered":"\u2018Centen mogen niet altijd boven mensen gaan\u2019"},"content":{"rendered":"

\"\"
Conferentie Olympische Spelen en mensenrechten, 10 april 1980; v.l.n.r. David Owen Til Gardeniers en Ed. van Thijn. Foto Koen Suyk\/Anefo [CC0] via Nationaal Archief.<\/figcaption><\/figure>Volgens Tweede Kamerlid Laurens-Jan Brinkhorst (D\u201966) prevaleerden economische belangen vaak boven het gewenste actieve Nederlandse mensenrechtenbeleid. [1]<\/sup><\/a> Hij bekritiseerde hiermee het beleid zoals verwoord in de regeringsnota De rechten van de mens in het buitenlands beleid <\/em>uit 1979.<\/em>[2]<\/a>Deze nota markeerde het einde van een decennium waarin de bevordering van de mensenrechten een \u2018wezenlijk onderdeel\u2019 van het buitenlands beleid werd.[3]<\/a> Ook binnen de Nederlandse bevolking was veel steun voor een activistisch mensenrechtenbeleid. Dit verleidde de Noorse mensenrechtendeskundige Jan Egeland in 1984 tot de constatering dat Nederland \u2018has probably become the most effective human rights advocate today\u2019.[4]<\/a><\/p>\n

In 1971 was Norbert Schmelzer (KVP) die als eerste minister van Buitenlandse Zaken de mensenrechten aan de orde stelde. Volgens hem dienden fundamentele rechten zowel in tijden van vrede als bij gewapende conflicten te worden ge\u00eberbiedigd.[5]<\/a> Nederland wees de schending van mensenrechten \u2018waar ook ter wereld\u2019 af.[6]<\/a><\/p>\n

Publiek of langs diplomatieke kanalen<\/strong>
\nMet het aantreden van het kabinet-Den Uyl in 1973 kregen de mensenrechten een plek in het regeringsbeleid. Als uitgangspunt voor het buitenlands beleid gold \u2018de nauwe samenhang tussen vrede, veiligheid, rechtvaardige verdeling van de welvaart, wereldrechtsorde en respect voor de fundamentele mensenrechten\u2019.[7]<\/a> Met name minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel (PvdA) gaf hieraan invulling. Nederland mocht niet zwijgen waar mensenrechten in het geding waren. In sommige gevallen kon men hieraan in het openbaar uiting geven, in andere gevallen zou worden gehandeld langs diplomatieke kanalen. Van der Stoel achtte een gedifferentieerde benadering noodzakelijk, waarbij de doeltreffendheid voorop stond en niet primair het bevredigen van eigen gevoelens.[8]<\/a><\/p>\n

Zorgvuldigheid<\/strong>
\nOok na het aantreden van het kabinet-Van Agt bleef de mensenrechtenproblematiek in de belangstelling staan. In de ogen van Jan Nico Scholten (CDA) was de behandeling in het parlement te fragmentarisch. Hij vroeg het kabinet om een beleidsstuk waarin dieper op de doeleinden en middelen van het mensenrechtenbeleid zou worden ingegaan.[9]<\/a> Hij vond hiermee weerklank bij minister van Buitenlandse Zaken Chris van der Klaauw (VVD).[10]<\/a> In de nota werden de mensenrechten weliswaar aangewezen als een wezenlijk onderdeel van het buitenlands beleid, maar kwamen ook de beperkingen bij de uitvoering aan bod. Bevordering van mensenrechten mocht geen onherstelbare schade toebrengen aan andere belangen, zoals de ontspanning tussen Oost en West of de emancipatie van de Derde Wereld. Ook mocht het economisch belang niet te zeer in de verdrukking komen. Daarom meende de regering dat slechts in uiterste gevallen kon worden overgegaan tot sancties. [11]<\/a><\/p>\n

In de Tweede Kamer werden Van der Klaauw en Jan de Koning (Ontwikkelingssamenwerking, CDA) vooral bekritiseerd op hun terughoudendheid inzake het treffen van economische maatregelen. Volgens Brinkhorst ontbrak elke aanzet voor een geprofileerd en gedurfd beleid.[12]<\/a> Van der Klaauw gaf dit impliciet toe. Hij meende dat deze maatregelen met de grootst mogelijke zorgvuldigheid dienden te worden genomen.[13]<\/a><\/p>\n

Dit artikel is ontleend aan het boek Carla van Baalen, Anne Bos (red.),\u00a0Grote idealen, smalle marges. Een parlementaire geschiedenis van de lange jaren zeventig (1971\u20111982)<\/em>\u00a0(Amsterdam: Boom 2022), waaraan ik heb meegeschreven.<\/span><\/p>\n

[1]<\/a> Handelingen II 1979\/80, OCV, 17 maart 1980, p. 1379.<\/p>\n

[2]<\/a> Kamerstukken II 1978\/79, 15572, nr. 2, 3 mei 1979.<\/p>\n

[3]<\/a> Kamerstukken II 1978\/79, 15572, nr. 2, 3 mei 1979, p. 52; .A.M. Malcontent, Op kruistocht in de Derde Wereld: de reacties van de Nederlandse regering op ernstige en stelselmatige schendingen van fundamentele mensenrechten in ontwikkelingslanden, 1973-1981<\/em> (Hilversum 1998) p. 12<\/p>\n

[4]<\/a> J. Egeland, \u2018Focus on human rights \u2013 ineffective big states, potent small states\u2019, Journal of peace research <\/em>21 (1984) nr. 3, p. 210. Aangehaald door F. Baudet, \u2018Het heeft onze aandacht\u2019. Nederland en de rechten van de mens in Oost-Europa en Joegoslavi\u00eb, 1972-1989 <\/em>(Amsterdam 2001) p. 43.<\/p>\n

[5]<\/a> Kamerstukken II 1971\/72, 11500, hfst. V, nr. 2, p. 14.<\/p>\n

[6]<\/a> Handelingen II 1971\/72, 25 nov. 1971, p. 1390.<\/p>\n

[7]<\/a> Handelingen II 1971\/72, 28 mei 1973, p. 1567.<\/p>\n

[8]<\/a> Handelingen II 1973\/74, 29 nov. 1973, p. 1318.<\/p>\n

[9]<\/a> Handelingen II 1977\/78, 21 febr. 1978, p. 958.<\/p>\n

[10]<\/a> Handelingen II 1977\/78, 23 febr. 1978, p. 1116.<\/p>\n

[11]<\/a> Kamerstukken II 1978\/79, 15572, nr. 2, 3 mei 1979, p. 103.<\/p>\n

[12]<\/a> Handelingen II 1979\/80, OCV, 17 maart 1980, p. 1421.<\/p>\n

[13]<\/a> Ibidem, p. 1431.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Volgens Tweede Kamerlid Laurens-Jan Brinkhorst (D\u201966) prevaleerden economische belangen vaak boven het gewenste actieve Nederlandse mensenrechtenbeleid. [1] Hij bekritiseerde hiermee het beleid zoals verwoord in de regeringsnota De rechten van de mens in het buitenlands beleid uit 1979.[2]Deze nota markeerde het einde van een decennium waarin de bevordering van de mensenrechten een \u2018wezenlijk onderdeel\u2019 van […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":969,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[41,228,187],"class_list":["post-968","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artikelen","tag-buitenlandse-politiek","tag-mensenrechten","tag-parlementaire-geschiedenis"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Conferentie-Olympische-Spelen-en-Mensenrechten-1980.jpg?fit=1508%2C1000&ssl=1","jetpack-related-posts":[{"id":165,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=165","url_meta":{"origin":968,"position":0},"title":"\u201cGeef ons nu maar subsidie en bemoei je er verder niet mee\u201d","author":"mari smits","date":"26 maart 2014","format":false,"excerpt":"Overheidssubsidie voor ontwikkelingsactiviteiten van de missie. In 1949 maakte Nederland een bescheiden begin met wat nu ontwikkelingssamenwerking heet. De regering stelde geld beschikbaar voor hulpprogramma's van de Verenigde Naties en ging later ook zelf deskundigen uitzenden naar ontwikkelingslanden. Het besluit om met ingang van 1965 activiteiten van niet-commerci\u00eble particuliere organisaties\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Moeizame moderniteit","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Moeizame-moderniteit-212x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":58,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=58","url_meta":{"origin":968,"position":1},"title":"Brug tussen Noord en Zuid","author":"mari smits","date":"26 augustus 2013","format":false,"excerpt":"Nederland als gidsland in de internationale ontwikkelingssamenwerking, 1950-1985 Inleiding Sinds Bas de Gaay Fortman in 1973 de term Nederland gidsland introduceerde[1], heeft het begrip een brede verspreiding gekend. Bovendien is de reikwijdte van het begrip sterk uitgedijd in tijd, ruimte en betekenis. Terwijl De Gaay Fortman het gidslandidee koppelde aan\u2026","rel":"","context":"In "Lezingen"","block_context":{"text":"Lezingen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=34"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":731,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=731","url_meta":{"origin":968,"position":2},"title":"Het \u2018staatsrechtelijk monstrum\u2019 van Haya van Someren-Downer","author":"mari smits","date":"1 februari 2021","format":false,"excerpt":"Volgens een ongeschreven regel van het Nederlandse staatsrecht stelt de Eerste Kamer zich terughoudend op waar het gaat om het beoordelen van het beleid van een kabinet of bewindspersoon. Het is dan ook hoogst ongebruikelijk als de Senaat een poging doet om via een motie een uitspraak van de Tweede\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=165"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1","width":350,"height":200,"srcset":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=350%2C200&ssl=1 1x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=525%2C300&ssl=1 1.5x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=700%2C400&ssl=1 2x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=1050%2C600&ssl=1 3x, https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/NL-HaNA_2.24.01.05_0_930-5818.tjp_-scaled.jpg?resize=1400%2C800&ssl=1 4x"},"classes":[]},{"id":159,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=159","url_meta":{"origin":968,"position":3},"title":"\u2018Te veel brandweerman en te weinig architect\u2019","author":"mari smits","date":"26 maart 2014","format":false,"excerpt":"Pierre Lardinois, lid van de Europese Commissie (1973-1977) Op 1 januari 1973 begon Pierre Lardinois, daarvoor minister van Landbouw en Visserij in de kabinetten-De Jong en -Biesheuvel, aan de welhaast onmogelijke taak om Sicco Mansholt als eurocommissaris op te volgen. Zijn taak was het om de neveneffecten van het succes\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Eurocommissarissen","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Eurocommissarissen-200x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":395,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=395","url_meta":{"origin":968,"position":4},"title":"Van Zuiderzee tot Flevoland (6): de Zuiderzeewet","author":"mari smits","date":"8 maart 2016","format":false,"excerpt":"Op 14 juni 1918, na 70 jaar plannen maken en ijveren voor de afsluiting en gedeeltelijke droogmaking van de Zuiderzee, was het dan eindelijk zover. De Zuiderzeewet, die de uitvoering van het plan-Lely behelsde, verscheen in het Staatsblad en daarmee kon een begin worden gemaakt met de uitvoering van het\u2026","rel":"","context":"In "Artikelenreeks"","block_context":{"text":"Artikelenreeks","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=75"},"img":{"alt_text":"Jacob Kraus","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/Kraus-224x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":205,"url":"https:\/\/marismits.nl\/?p=205","url_meta":{"origin":968,"position":5},"title":"Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid, 1949-1989","author":"mari smits","date":"30 juli 2014","format":false,"excerpt":"Terwijl Nederland in 1949 nog bezig was met de afwikkeling van de dekolonisatie van Indonesi\u00eb, maakte het tegelijk een bescheiden begin met wat later \u2018ontwikkelingssamenwerking\u2019 is gaan heten. De regering besloot op 3 oktober 1949 1,5 miljoen gulden beschikbaar te stellen voor hulpprogramma\u2019s van de Verenigde Naties. Het hulpbudget maakte\u2026","rel":"","context":"In "Artikelen"","block_context":{"text":"Artikelen","link":"https:\/\/marismits.nl\/?cat=51"},"img":{"alt_text":"Voor-de-ontwikkeling-van-de-derde-wereld","src":"https:\/\/i0.wp.com\/marismits.nl\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Voor-de-ontwikkeling-van-de-derde-wereld-211x300.jpg?resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=968"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":970,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions\/970"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marismits.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}